Hoe kan je in het hoger onderwijs met Design Thinking aan de slag?

Voorafgaand aan het officiële boekoverhandigingsmoment werd in de grote zaal van Poppodium Grenswerk in Venlo met docenten van het HBO een werksessie gehouden. Opvallend is hoe actueel het inzetten van design thinking in het onderwijs is. De ene docent zet het in om studenten te leren hoe zij processen voor dienstverlening zo vorm kunnen geven dat de klant centraal komt te staan. Een andere docent gebruikt design thinking om wicked problems te verkennen en weer een ander ziet design thinking als een meta-methode om tot blijvende innovatie in het onderwijs te komen. Design thinking is een manier van werken die niet alleen voor studenten nieuw is, maar ook een andere insteek van docenten vraagt. Design thinking vraagt om een bepaalde mindset en dat is zeker in het begin vaak lastig. “Soms loopt een project dat ik begeleid vast en zijn niet alleen studenten, maar ook ik, in de valkuilen van een lineaire aanpak getrapt,” zegt een docent. Hoe kun je ervoor zorgen dat je design thinking blijft inzetten, ook als je vastloopt? “Ga gewoon aan de slag en stel je kwetsbaar op.” Het boek Design Thinking is bedoeld voor studenten én docenten die het nog niet allemaal weten; de eerste twee hoofdstukken bieden een theoretische basis, de twee andere hoofdstukken geven aan hoe dat in de praktijk te doen en sporen aan om het direct toe te passen in een project. Door projectgestuurd onderwijs kan je Design Thinking makkelijk in het huidige curriculum fietsen.

Voor de docent die aanvullende ondersteuning nodig heeft zijn er tijdens de werksessie verschillende ideeën geopperd. De behoefte om een LinkedIn community te starten waar docenten niet alleen ‘best practices’ beschrijven, maar ook delen in welke valkuilen ze zijn gestapt en hoe ze daaruit zijn gekomen, werd breed gevoeld. Ook in coaching van docenten ligt een oplossing. Om design thinking als methode voor onderwijs te stimuleren hebben verschillende scholen design thinkingsexperts in dienst die worden ingeroepen als een project dreigt vast te lopen. “Ik bied hands-on advies en laat zien hoe problemen binnen een project ‘op z’n designs’ op te lossen zijn,” zegt een docent. “Ja,” vult een collega aan, “en nu is het kwartje bij mij gevallen en los ik het samen met mijn studenten op.” Het zou mooi zijn als meer scholen experts in dienst hadden, zodat docenten meer zelfvertrouwen kunnen opbouwen. Aanvullend werd geopperd onervaren docenten te laten met het toepassen van denk- en werkwijze in het boek op een eigen project, bijvoorbeeld voor de ontwikkeling van een minor Design Thinking. Zo doorloopt een docent, samen met collega’s het gehele proces, past de grondhoudingen toe en oefent gaandeweg met de projectstappen en methoden.

Didactisch multifunctioneel

Design thinking is een boek van Noordhoff Uitgevers. Het richt zich in op het hoger onderwijs, maar is voor bedrijven ook goed inzetbaar op de werkvloer. Het boek is makkelijk geschreven en dat is moeilijk als het over design thinking gaat. Want wie zich afvraagt wat design thinking is, kan kiezen uit een grote stapel boeken die desing thinking elk op een andere manier definiëren. Dit boek niet. Design thinking is een denkwijze én een werkwijze én een projectaanpak én een verzameling aan methoden. Die benadering biedt voor elke student een ingang om te ontdekken hoe design thinking werkt en hoe het ingezet kan worden in het eigen vakgebied.

Design thinking moet je doen

Noordhoff Uitgevers heeft het boek zo opgebouwd dat ook in de vormgeving en de toonzetting van de verschillende teksten de aansluiting met de student wordt gezocht. Zo zijn er naast de broodtekst (vakjargon voor de doorlopende tekst] verschillende tekstvakken voor toepassing, onderzoek/theorie, oefening en vragen over de lopende tekst, oefening van de methoden en begeleiding van een echt project waaraan de student werkt. De invulformulieren achterin het boek (en online te downloaden) maken het doorlopen van een project op z’n design thinkers niet alleen makkelijker, maar laten studenten ook oefenen met de grondhoudingen die in het boek zijn beschreven.

En dan zijn er nog de openingscasussen die aanzetten tot nadenken en de slotcasussen die een figuurlijk kijkje in de keuken bieden hoe design thinking wordt toegepast bij organisaties (die daar vaak erg aan moeten wennen, maar daarna het licht zien).

En dan nog even uitgeven, toch?

Voor wie dacht dat het uitgeven van een boek neerkomt op het simpelweg drukken van een kant-en-klaar manuscript van een auteur, heeft Johan Hauser een duo-interview met uitgever Petra Prescher en Teun den Dekker gehouden: hoe gaat uitgeven in het echt? Petra somt op: “Het begint met het beoordelen van tientallen enthousiaste mails met voorstellen over boeken die allemaal bestsellers gaan worden. Dan volgen café-bezoeken en onderhandelingen met auteurs, behoefteonderzoek onder hogeschooldocenten en oriëntatie van accountmanagers. Daarop volgt pas een eerste go: begin maar met schrijven.” Dan is het wachten op het manuscript. “Soms word ik positief verrast, maar vaker moet ik achter een auteur aan, hulp bij het schrijven inschakelen, morele steun bieden of iemand achter de broek aan zitten.”

En al die tijd heeft de auteur nog geen contract? “Sterker nog,” zegt Petra, “we kunnen een manuscript waar een auteur maanden of soms jaren aan heeft gewerkt in zijn vrije tijd, nog steeds weigeren.

En als er komt? Bij een akkoord begint pas het proces van in productie nemen van het boek. Team Noordhoff wordt ingeschakeld: een redacteur, editor, ontwerpers, een procesbegeleider die contacten heeft met India, setters, technisch tekenaars, enzovoort. Het uitgeven van een boek verloopt grotendeels als een lineair proces, maar voordat een PDF van het boek ‘schoon’ is, gaat die wel drie tot vier keer terug naar de redacteur, editor en auteur. En dan nog zie je in een gedrukt boek vaak een paar typefouten waar iedereen overheen heeft gelezen.”

Hoe verliep het proces bij het boek Design Thinking? “Bij dit boek liep het proces behoorlijk gesmeerd (behalve wat design-uitdagingen). Enige probleem was de tijdsdruk. Vanuit de markt voelden we een urgentie om met een Nederlands boek over design thinking te komen dat geschikt was voor het hoger onderwijs. Toen bleek dat Teun zijn co-auteur uitviel, hebben we als uitgever geïnvesteerd in ghostwriter Annelie Uittenbogaard om het schrijfproces te bespoedigen. Alleen zo konden we garanderen dat het boek voor schooljaar 19-20 in de schappen zou liggen.”

Schrijven van een boek is ook een designproces

Hoe verliep het schrijfproces? “Het schrijven van Design Thinking bleek een designproces. Alle grondhoudingen komen voorbij: Inleven in wat de lezer wil en dat checken, integraal werken (ik ben van het denken en praten, maar hoe schrijf je dat op?), experimenteren met die je daarna weer murdered , flexibel denken over vorm en inhoud en leerstijlen en in dit lastige proces het ook nog eens goed zien samen te werken met de uitgever en de ghostwriter. En dan is het itereren van mijlpaal naar mijlpaal via de cyclus van design thinking, totdat er een boek ligt dat ik met trots kan verkopen.”  

Wat heeft dit designproces je opgeleverd? “Door het schrijven van het boek heb ik mijn visie over design thinking aangescherpt. Daar kwam bij dat ghostwriter Annelie affiniteit had met design thinking, maar zeker geen expert was. Haar continue reacties ‘wat bedoel je?’, ‘wat heeft de student hieraan?’ maakte dat ik niet in de verleiding kwam er een boek van te maken dat vakbroeders interessant zouden vinden, maar waar docenten en studenten moeilijk mee aan de slag zouden kunnen.

Houd van je probleem, daar zit de oplossing.

Wat vind je persoonlijk het meest essentieel om als boodschap mee te geven? Teun: “Vertraag, zoek door, vraag uit, stel vast en laat je idee weer varen. Kortom: “Houd van je probleem, daar zit de oplossing.”

Tijd voor actie!

Bestel als HBO-docent een beoordelingsexemplaar als je het boek in je lessen wilt gebruiken of bestel het boek op www.managementboek.nl. Weet je nog niet precies hoe je Design Thinking in je lessen kunt inbouwen, vraag dan een gesprek aan met een accountmanager van Noordhoff Uitgevers, bel Teun den Dekker op (06) 28071117 of mail naar teun@labservicedesign.com.